Super Wiadomości Najważniejsze Wiadomości !

Opowieść o ośmiornicach

Wyobraź sobie neuron jako ośmiornicę z ogromną liczbą ramion (od 2 tysięcy do 20 tysięcy). Niektóre z tych ramion są bardzo długie i sięgają nieraz ośmiornic leżących daleko. Każde z ramion spoczywa na innej ośmiornicy i może przesyłać do niej impuls elektryczny. Jeżeli ta ośmiornica otrzyma wystarczającą ilość kopniaków-impulsów, budzi się i zaczyna wysyłać impulsy do sąsiadek, z którymi jest połączona.

Plaża, na której wylegują się ośmiornice, jest pokryta olbrzymia liczbą tych stworów, ułożonych warstwowo jeden na drugim. Nikt jeszcze nie odkrył przepisu na logikę połączeń międzyośmiornicowych. Jeżeli łechcesz grupę ośmiornic na jednym końcu plaży, zaczną się one budzić i przez swoje ramiona wysyłać impulsy elektryczne lub chemiczne. Połechtane ośmiornice nabierają koloru czerwonego. Z lotu ptaka można wówczas zobaczyć wielką, czerwoną plamę rozlewającą się na plaży. Jeśli plama zaleje całą plażę, stwarza duży kłopot. Jest to stan napadu epileptycznego.

Procesowi aktywacji ośmiornic towarzyszy zawsze proces inhibicji. Polega to na tym, że jedne ośmiornice budzą się chętnie, by przystąpić do akcji, zaś innym chce się spać i odmawiają współpracy. Na czym polega ta niechęć do obudzenia się?

Otóż, kiedy ośmiornice są obudzone i aktywne, wydzielają jednocześnie odór – inhibitor. Jest on czymś w rodzaju połączenia zapachu rozkładającej się ryby, zepsutych jaj i brudnych skarpetek. Jeżeli ta kombinacja osiągnie zbyt wysokie stężenie, stymulowane bodźcami ośmiornice odmawiają obudzenia się. Ponieważ żadna z następnych ośmiornic nie ma zamiaru tolerować tej woni i tkwi w stanie uśpienia, czerwona plama pozostanie ograniczona w swojej wielkości. Z neurologicznego punktu widzenia, jesteś świadkiem aktywacji i inhibicji jednocześnie.

Na tym jednak nie koniec. Gdyby działanie neuronów w mózgu ograniczało się tylko do tej funkcji, czerwona plama zawsze byłaby w miarę okrągła i ograniczałaby się do tych ośmiornic, które połechtano i które miały ochotę się obudzić. Wszystko byłoby dobrze prócz tego, że nasza ewolucja zatrzymałaby się w miejscu.

Tu wkracza następny dodatkowy element. Jeżeli ośmiornica otrzymuje kolejne bodźce – elektryczne łaskotki – już po obudzeniu się, to ta część jej powierzchni skóry, bezpośrednio dotykająca ramienia i przekazująca impuls, będzie z lekka obolała. To urażone miejsce na jej skórze oznacza, że ośmiornica będzie w przyszłości znacznie bardziej wyczulona na kolejne impulsy, otrzymywane w tym samym miejscu od tego samego ramienia. To tak, jak raz ugryziesz się w policzek przy jedzeniu – przy następnym posiłku dokładnie nagryziesz to samo skaleczone miejsce.

W przyszłości, przy innej okazji, kiedy kolejne łaskotki, a może kubeł zimnej wody obudzą dwie grupy sąsiadujących ośmiornic, połączenie między nimi będzie znacznie silniejsze niż między innymi ośmiornicami. Jest to podstawa działania pamięci.

Jeżeli teraz zamiast połechtania grupy ośmiornic i wylania zimnej wody na inne, zrobimy jedynie to ostatnie, to okaże się, że czerwona plama rozleje się nie tylko w miejscu, gdzie leżą drażnione ośmiornice, ale również w miejscu, gdzie leżą ośmiornice, które były łechtane w przeszłości. Konfiguracja rozlanych plam będzie dokładnie taka, jakby łechtano je i polewano wodą oraz będzie rozlewała się w kierunkach, w których poprzednio nastąpiły już silniejsze połączenia. Innymi słowy, rozlanie plam będzie postępowało po utartych ścieżkach. W ten sposób ośmiornice są w stanie odtworzyć i zrekonstruować poprzednie wzory i schematy połączeniowe, nawet, jeżeli będą one pobudzane inaczej.

Czas na odkrycie jednej z najważniejszych cech mózgu – jego zachowanie polega na rekonstruowaniu poprzednich wzorów.

Co się dzieje dalej. Czerwona plama przestaje się rozprzestrzeniać, ponieważ zaczyna być ograniczana przez silną woń. Pobudzone ośmiornice mają bardzo krótki czas koncentracji, a ich podekscytowanie niezwykle szybko ustępuje miejsca znudzeniu i zmęczeniu. Znudzone ośmiornice zapadają w drzemkę i przestają wydzielać przykry zapach. Oznacza to, że sąsiadujące ośmiornice, które wcześniej odmawiały obudzenia się, teraz mogą zacząć aktywne życie. Zasypiające sąsiadki wygaszają swoją czerwoną plamę, która przesuwa się do grupy budzących się do życia ich towarzyszek.

Plama ta, zawsze ograniczana przez zapach, będzie wędrowała przez całą plażę. Jeżeli jedna grupa ośmiornic będzie połączona z inną, bardzo odległą, poprzez sieć długich ramion, plama może zaniknąć w jednym miejscu i ukazać się w innym. Schemat, w jaki miejsca na plaży nabierają koloru czerwonego jest sekwencyjnym wzorem, który będzie zawsze stały dla określonej sytuacji czy bodźca.

Jeżeli należysz do tej grupy ludzi, która wpada w przerażenie na widok pająka, to wiedz, że ten strach to nic innego, jak tylko określona sekwencja łechtania określonych grup neuronów. Zareagowałeś w ten sposób sto lat temu, a Twoja reakcja rozlała się w charakterystyczny tylko dla Ciebie wzór czerwonych plam. Dzisiaj ta sama konfiguracja plam jest aktywowana na samą myśl o pająku spuszczającym się z sufitu. Wystarczy, aby ktoś zaczął opowiadać o pająku, abyś doznał wszystkich nieprzyjemnych odczuć, związanych z pierwszą niefortunną przygodą. W rzeczywistości przecież wcale go tutaj nie ma i tylko Twoje połączenia międzyneuronowe obudziły się według określonego schematu: „Uwaga, pająk to niebezpieczna i krwiożercza bestia. Grozi mi niebezpieczeństwo. W nogi!!!”

Mózg jest, w istocie, instrumentem pełnym niespodzianek. Dobrze wszak wiedzieć, że często bawi się z nami w kotka i myszkę i odczuwane nieraz bardzo silne emocje nie mają nic wspólnego z aktualną sytuacją. Są to jedynie stare nagrania, włączane przez przypadek, ponieważ nacisnąłeś niewłaściwy guzik.

A co z ośmiornicami? Trzeba dodać, że rozbudzanie ośmiornic nie odbywa się według żadnego linearnego schematu. Dzieje się to na zasadzie przekroczenia naturalnego progu czy limitu, co oznacza, że do pewnego momentu rosnąca stymulacja nie będzie odnosiła żadnego efektu, aż zostanie osiągnięty próg, po przekroczeniu którego ośmiornica w pełni się uaktywni.

Możesz spokojnie znosić łachotki do pewnego momentu, po czym nagle skoczysz na równe nogi.

Co dzieje się z grupą ośmiornic, które znudziły się stymulacją? Otóż po pewnym czasie zmęczenia i znudzenia, budzą się ponownie, gotowe do następnych stymulacji. Podjęcie akcji po okresie spoczynku jest naturalną właściwością systemu nerwowego. Postępujące rozbudzenie pierwszej grupy ośmiornic oznacza, że czerwona plama może do niej powrócić. Ta właściwość decyduje o okrężnym ruchu danego wzoru. Plama może zostać uaktywniona na jednym końcu plaży, rozpłynąć się wokół, aby znów powrócić do miejsca początkowego. Ta właściwość wędrowania okrężnego daje początek myśleniu.

Co się stanie, gdy w okolicy znajdą się żartownisie, którzy zechcą łaskotać dwie grupy ośmiornic, leżące od siebie daleko? Dwie czerwone plamy zaczną się rozprzestrzeniać, wydzielając jednocześnie woń. Silniejsza grupa ośmiornic, która ma więcej mocnych połączeń z innymi ośmiornicami będzie się rozszerzać, a grupa słabsza będzie zdławiona przez fetor. W takiej sytuacji na plaży zostanie tylko jedna czerwona plama. W kontekście umysłu odpowiada to umiejętności zatrzymania uwagi na jednym tylko określonym elemencie.

Okazało się też, że ośmiornice to niezwykle kulturalne stworzenia, które są szczególnie wrażliwe na muzykę. Ośmiornice reagują ma swoją ulubioną muzykę podwyższonym stanem rozbudzenia. Oznacza to, że są one bardziej gotowe do dalszej aktywacji. Podkład muzyczny stanowi więc idealny grunt do podwyższenia wrażliwości  ośmiornic. Schemat powstawania plam na plaży przy dźwiękach muzyki będzie inny, niż ten, jaki powstaje pod wpływem tego samego bodźca bez udziału muzyki.

Po spędzeniu miłych chwil na plaży, spójrz na działanie pojedynczej ośmiornicy:

• bezpośrednia stymulacja i aktywacja
• stymulacja poprzez ramiona innych ośmiornic, przez nieraz bardzo odległe połączenia
• podwyższona gotowość po okresie zmęczenia i znudzenia
• podkład muzyczny

Oto cechy charakterystyczne samoorganizującego się systemu:

• aktywacja jednej ośmiornicy może zainicjować rozbudzenie innych, połączonych ze sobą ramionami
• wielkość obszaru rozbudzonych ośmiornic jest ograniczana odpychającym zapachem-inhibitorem
• zmęczenie lub znudzenie oznacza, że aktywacja ośmiornic przesunie się z grupy zasypiającej do grupy gotowej do akcji
• stymulacja następuje nie linearnie, lecz po przekroczeniu pewnego progu
• ośmiornice aktywowane w tym samym czasie będą miały podwyższoną łączliwość (efekt obolałego miejsca)

Ten model działania przynosi następujące efekty:

• możliwość jednokierunkowej uwagi
• rozpoznanie i rekonstrukcja wzorów i schematów
• integracja różnorodnych metod stymulacji
• kreowanie kolejności wzorów na podstawie doświadczenia z przeszłości
• kreowanie zamkniętych wzorów i schematów
• odmienne reagowanie na aktywację podczas stymulacji podkładowych (muzyka)

źródło: Opowieść o ośmiornicach